Geef geld!
Dat men geld wil zal niemand verbazen, wel dat het onverbloemd gevraagd wordt. Dat is toch not done, onfatsoenlijk! Het is gebruikelijk dat in advertenties en mailings het verlangen naar geld zorgvuldig verpakt wordt. Voorzichtig wordt de argeloze lezer bewerkt tot hij rijp is voor een overschrijving. Soms wordt de vraag verpakt met plaatjes van zwarte kindertjes of "een gratis kleurig boekje". Als u maar niet de indruk krijgt dat men geld wil, maar desondanks wel een bedrag overmaakt. Hier volgen een paar recente voorbeelden, die overigens niet per se aantonen dat een organisatie onbetrouwbaar is. Met sommige van hen werken we graag samen. De stijl van fondswerving kan echter een zorgwekkende trend in het geefgedrag van christenen bevorderen. Een trend die ook ons dreigt te infecteren en daarom willen we waakzaam zijn.
Bij vele christelijke organisaties bestaat zorg over de financiële toekomst. De geldvijver waarin wordt gevist breidt zich niet uit, maar het aantal duitenvissers neemt wel toe. Vervelend is daarbij dat het aftroggelen van geld een specialisme geworden is, waarvan bepaalde organisaties bijzonder effectief gebruik weten te maken. Vorm en opmaak van hun advertentie-netten laat weinig te "vangen" over voor anderen.
Geld maken met gebruik van kinderen
Opvallend veel kinderfoto's larderen de roep tot geven. Recente nummers van omroepgidsen geven de nodige voorbeelden. Zo staat bovenaan een pagina-vullende advertentie een kindergezicht met als bijschrift: "Een gelukkig kind dankzij het kinder adoptie plan van ... (naam organisatie). Boven de machtigingsbon staat: "Ja, een kind kan op mij rekenen!". Dit suggereert dat ik mij verlaag tot een miserabel niveau wanneer ik hier niet op inga. Immers, niet invullen betekent dat ik zeg: Nee kind, op mij kun jij niet rekenen.
Geld maken met gebruik van "sterren"
Nog imponerender is de twee pagina's vullende advertentie van een nieuweling op de Nederlandse markt, compleet met kleurrijke antwoordkaart (wat heeft dat allemaal gekost?). Naast kinderfoto's prijkt ook een streng kijkende wereldberoemde artiest. Deze (ook mij) sympathieke ster meldt: "Zoals het evangelie zich richt op alle facetten van het leven, zo doet (...) dat ook". We nemen graag aan dat het kind sociaal, educatief en geestelijk begeleid wordt, maar daarvoor moet men dan wel terugvallen op christelijke gemeenten in de ontwikkelingslanden. Gelukkig zegt men daarmee samen te werken, maar toch roept dat ook vragen op. Niet de "alle facetten" bestrijkende kerkelijke gemeente wordt gesteund, nee men versmalt de hulp tot het kind. Groots staat over de volle breedte de prangende vraag: "Gunt u één kansarm kind een volwaardig bestaan vanuit christelijk perspectief?" Laat de vraag eens op u inwerken. De vertederende foto van de kansarme kleine maakt de overweging dat ik dit kindje mijn geld zou willen onthouden tot een laffe, vieze gedachte. Wil ik verschoond blijven van een bezoedeld geweten, dan moet ik zo snel mogelijk iets overmaken. Met vetgedrukte letters maant de advertentie de kaart "vandaag" nog te versturen, "want er is een kind dat op u wacht!" Gelukkig geeft de kaart mij een uitweg, met bovendien de mogelijkheid mijn ego te strelen: ik mag een kruisje zetten bij de voorgedrukte tekst "Ja, ik gun een kansarm kind een volwaardig bestaan ..." En weer: hoe het met mij is gesteld wanneer ik geen Ja aankruis laat zich raden.
Geldmaken met behulp van geld
Banken zijn daar sterk in. Maar op handige wijze maken ook anderen daarvan gebruik. Een organisatie verstuurde een mailing met een kwartje en een dubbeltje. Gevraagd werd deze 35 cent met twee tientjes extra over te maken naar de stichting, want voor /20,35 kan men elders een kind een week lang onderhouden. De oproep gaat gepaard met de onderstreepte smeekbede: "Zonder uw hulp ben ik bang dat ik een flink aantal kinderen zal moeten vertellen dat ik ze - hoe pijnlijk ik dat ook vind - niet meer kan helpen. Dat doet veel pijn." Zo'n bericht komt hard aan en zo is het ook bedoeld. Het kwartje en het dubbeltje branden in je hand. Wat doe ik daar nu mee? Gewoon bij het huishoudgeld doen? Maar dan eet ik straks een aardappel die mede betaald werd door een pijnlijdende kindervriend! Dan maar gebruiken voor het zakgeld van mijn kroost? Het ene alternatief is al even laakbaar als het andere.
Geld maken met behulp van een cadeau
Een andere organisatie laat in een mailing weten beduidend minder giften te ontvangen dan voorheen. Dus doet men een beroep op de achterban om meer te geven. Maar wat te denken van de met kleur onderstreepte toevoeging: "Als u ons helpt met 25 gulden of meer ..., sturen wij u gratis het boek ... (titel). Als u daar prijs op stelt, vermeld dan ‘gratis boek' bij uw overschrijving". Het kan aan mij liggen, maar dat roept toch de vraag op: hoe kan een organisatie met geldproblemen strooien met een gratis boek? Trouwens, hoe valt te rijmen dat ik een bedrag moet overmaken voor een gratis boek? Berucht zijn de voorbeelden van organisaties die nog een stapje verder gaan: naast geestelijk profijt in het heden, worden ook gouden bergen belooft in de eeuwigheid, als u nu maar investeert in hun plannen. Menig geestelijk leider verzekerde zich van een hemel op aarde door gevers een hemelse toekomst voor te spiegelen. Maar laten we extreme buitensporigheden buiten beschouwing laten. Het gaat erom vroegtijdig te beseffen dat het koppelen van een gift aan een gift het geefgedrag van christenen kan vergiftigen. Paulus wist zich een schuldenaar tegenover degenen die het evangelie nog niet kenden. Hij schaamde zich dat evangelie niet en loon vond hij in het om niet mogen verkondigen ervan (lees Rom.1 en 1Kor.9).
De gevaren
Welke gevaren dreigen door sommige moderne fondswervingsmethoden? Ik noem er een paar:
- Schreeuwerige organisaties zullen meer geld vergaren dan degenen die minder uitgeven aan dure acties voor fondswerving
- Het eigen geweten dat gesust wil worden kan belangrijker worden dan de mensen in nood die hulp nodig hebben
- impulsief overmaken wordt bevorderd ten koste van weloverwogen geven uit gehoorzaamheid aan de Here God
- projecten dreigen losgekoppeld te worden van de christelijke gemeente. Wel werkt men samen met kerken, maar in de praktijk wordt maar al te vaak gedicteerd. Welke arme heeft de moed anders te willen dan de weldoener het wenst? Geld maakt machtig en leidt tot mogelijk ongeestelijke besteding. Daaruit volgt het gevaar dat
- ontvangers degraderen tot verlengstuk van de gevende instantie. Om dat te voorkomen is intensieve communicatie nodig, bij voorkeur door langdurige samenwerking ter plekke in een goed gestructureerd kerkelijk kader.
- de trend onder christenen om vooral te geven voor sociale noden leidt tot een gevaarlijke versmalling van het evangelie. Naarmate wij ons meer richten op verbetering van de materiële welstand zal de geestelijke nood minder belangrijk worden. Geen wonder dat wie geleerd heeft daarop te focussen er gemakkelijker toe komt te gaan geven aan niet-christelijke hulpverleningsorganisaties. Kortgelden werd dit ook geconstateerd door de directeur van de Unie voor Christelijk Onderwijs, dhr. Rijnbende. Ten diepste kunnen deze organisaties, hoe integer en vruchtbaar ze vaak ook werken, niet meer doen dan symptoombestrijding. Dat is goed en legitiem, maar slechts het evangelie kan het hart veranderen. Alleen door een geestelijke verandering kan een nieuwe, helende sociale gemeenschap geboren worden die werkelijk duurzame vooruitgang kan bieden. Alleen de gemeente van Christus ontving een eeuwigheidsbelofte.
Ondersteun het werk van christelijke gemeenten
Laten we als christen weloverwogen en mild geven, speciaal daar waar mensen uitgenodigd worden deel uit te gaan maken van Christus' gemeente. De ontstane gemeente zal dan binnen haar cultuurgrenzen moeten zoeken naar de beste wegen om de hulp van elders vorm te geven. Niet onze agenda moet daarbij bepalend zijn. Daarom is het zo belangrijk dat mensen gevormd worden binnen kerkelijk kader. Is het niet opmerkelijk dat vele waarnemers, of ze christen zijn of niet, constateren dat, bij voorbeeld in Zaïre, alleen de kerkelijke structuur nog functioneert? Economische en politieke instellingen zijn allang ingestort. Maar afgezien van de rijke toplaag, zijn het Zaïrese christenen die ziekenhuizen en scholen draaiende houden.
Jezus zei: "Wat zou het een mens baten, als hij de gehele wereld won, maar schade leed aan zijn ziel?" (Mt.16:26). Als het "eeuwig" goed zit met iemand, zal hij in het tijdelijke kunnen delen met anderen. De gemeente is Gods instrument om de gedachte wakker te houden dat we gezegend worden om tot zegen te zijn. Daarom moet ons werk en ons geefgedrag gemeente gericht zijn.
Tenslotte: Doel van dit artikel is het signaleren van een trend in fondswerving. Daarbij staat buiten kijf dat ieder kansarm kind steunwaardig is! Het kan beslist goed zijn om in bepaalde situaties heel gericht te werken aan een specifieke nood. Maar laten we ons als christelijke fondswervers en gevers bewust zijn dat doordachte gehoorzaamheid aan Christus beter is dan een impulsieve aalmoes.
Reageren